INHOUD

» Ten geleide

» Voorwoord

   Speeltechniek
   » Inleiding
   » Basistechnieken
      Speciale technieken
      Muziek en wiskunde
      Improvisatie

   Pianostemmen

   Referenties

 

 » [Startpagina]

 » [Gastenboek]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

S N E L L E R   P I A N O   S T U D E R E N

Een Nederlandse bewerking van Chuan C. Chang's Fundamentals of Piano Practice door Hans van Breugel

 

© Copyright 1991-2012. Niets van deze website mag zonder vermelding van de oorspronkelijke auteur (Chuan C. Chang), de bewerker (Hans van Breugel) en deze paragraaf over auteursrechten opnieuw gebruikt of gekopiëerd worden. Vermenigvulding in welke vorm dan ook is alleen toegestaan voor persoonlijk gebruik.

 

TEN GELEIDE

Dit boek over pianomethoden is verrassend genoeg niet geschreven door een pianodocent of professionele pianist maar door een in zijn vrije tijd pianospelende natuurkundige, die vanuit zijn expertise als wetenschapper naar deze methoden kijkt. Juist op dit punt verschilt dit boek van alle andere boeken over pianospelen en heeft het een bijzondere positie in de pianoliteratuur. Hieronder wordt uitgelegd waarom.


WAAROM EEN WETENSCHAPPELIJK AANPAK?

Een belangrijk kenmerk van wetenschappers is dat ze hun hele leven blijven leren en ontdekken. Zij blijven hun hele leven vragen stellen en proberen verbanden te leggen tussen oorzaak en gevolg. De resultaten van wetenschappelijke inspanningen zijn voor iedereen van belang; niet alleen voor de wetenschappers zelf. Bovendien worden zij voortdurend uitgedaagd om ingewikkelde zaken op een eenvoudige, voor iedereen toegankelijke, wijze begrijpelijk te maken. Juist het feit dat dit boek door een wetenschapper is geschreven maakt het eenvoudiger voor iedereen te begrijpen dan dat het door een niet-wetenschapper zou zijn geschreven. Deze inleiding is vooral bedoeld om die gewaagde uitspraak te onderbouwen.

Het leren van pianospel, wiskunde, beeldhouwen, golf, kwantummechanica, biologie, geneeskunde, politiek, economie zijn alle wetenschappelijke disciplines die een groot aantal overeenkomstige uitgangsprincipes vertonen. Deze principes zijn van belang om uit de wetenschap bruikbare resultaten te genereren, zoals bijvoorbeeld een handleiding voor het leren pianospelen. De expertise die nodig is voor het schrijven van een dergelijke handleiding is niet veel anders dan de expertise die nodig is voor het schrijven van een handboek over kwantummechanica, hoewel de inhoud ervan natuurlijk mijlenver uit elkaar staat. In de laatste honderd jaar is veel vooruitgang geboekt in het toepassen van een wetenschappelijke aanpak voor nieuwe disciplines. Dit boek zal dat doen voor methoden om piano te leren spelen.

Voor alles is het belangrijk om te begrijpen dat wetenschap zeker niet hetzelfde is als wiskunde, natuurkunde of ingewikkelde vergelijkingen. Wetenschap gaat vooral over menselijke interacties waardoor anderen in beweging worden gezet. Het slagen voor alle natuurkunde en scheikunde-examens maakt iemand nog geen wetenschapper; net zo min als dagenlang pianospelen iemand per definitie tot een concertpianist zou maken. Het is meer dat deze gebieden door wetenschappers interessant gevonden worden omdat zij zoveel voorspelbaars en bruikbaars voortbrengen voor de mensheid.

Er bestaat veel verwarring over het begrip wetenschap. In de kunstwereld is het niet ongewoon om te werken met associaties. Zo kan een piano- of dansdocent een emotie of gevoel beschrijven als het vliegen van een vogel of het sluipen van een kat, en de leerling begrijpt dan onmiddellijk hoe te spelen of te dansen. Dit zou nooit bereikt kunnen worden door te praten over bewegingen van armen, spieren, vingers etc. Daaruit zou, in spreektermen, de conclusie kunnen worden getrokken dat een artistieke benadering beter werkt dan een wetenschappelijke. Wat een docent zich dan echter niet realiseert, is dat de methode die hij toepast juist heel wetenschappelijk is. Door het gebruik van associaties of het beschrijven van het muzikale eindresultaat kan vaak veel meer informatie worden overbracht dan via het beschrijven van de afzonderlijke onderdelen. Dit is een gebruikelijk wetenschappelijk werkwijze en heeft dus niets te maken met het verschil tussen kunst en wetenschap. Of iets wel of niet getypeerd kan worden als wetenschap wordt vooral bepaald door de mate waarin het de benodigde informatie kan overbrengen. Kunst en wetenschap zijn daarnaast vooral complementair aan elkaar. Kunst ondersteunt de wetenschap en andersom. Het is waarschijnlijk geen toeval dat veel wetenschappers tevens musicus zijn.


WAT BETEKENT EEN WETENSCHAPPELIJKE AANPAK?

Er wordt wel gedacht dat pianospelen vooral kunst is en dat een wetenschappelijke benadering hier niet past. Die veronderstelling komt slechts voort uit onbekendheid met het begrip wetenschap. Het zal menigeen verbazen dat wetenschap in feite ook kunst is. Kunst en wetenschap kunnen niet zonder elkaar, net zoals pianotechniek en muzikaal spel niet zonder elkaar kunnen. Des te belangrijker om uit te leggen wat wetenschap dan precies is, en hoe het kan bijdragen aan het vaststellen van de juiste studiemethoden voor piano.

De meest eenvoudige definitie van een wetenschappelijk methode is: een methode die werkt. Een wetenschappelijke methode is een methode die het meest in harmonie is met de realiteit of de waarheid. Wetenschap is zelfverwezenlijking maar het doel van de wetenschap is om het leven van iedereen gemakkelijker te maken, niet alleen dat van wetenschappers zelf. Een andere definitie van wetenschap is daarom dat het voordien onmogelijke geachte dingen mogelijk maakt en moeilijke zaken vereenvoudigt. Mensen die minder goed geïnformeerd zijn hebben het meest baat bij wetenschap; zij die goed geïnformeerd zijn kunnen vaak zelf bedenken hoe ze een taak het beste kunnen uitvoeren. Zo heeft bijvoorbeeld de elektronische rekenmachine ertoe geleid dat een veel groter deel van de bevolking in staat is om snel en accuraat ingewikkelde berekeningen te maken.

Bovenstaande definities van wetenschap geven nog geen inzicht in het uitvoeren van een wetenschappelijk project. Een praktische definitie van een wetenschappelijk aanpak is: een beschrijving van een verzameling van unieke elementen en hun onderlinge samenhang. Hierbij is het van belang dat de unieke elementen dusdanig worden gedefinieerd dat hun onderlinge samenhang heel nauwkeurig kan worden benoemd.

Ter illustratie wordt gekeken naar de unieke basiselementen uit de muziek, zoals bijvoorbeeld toonladders, akkoorden, harmonieën en versieringen. De concepten die in dit boek worden aangedragen worden heel exact gedefinieerd, maar om de wetenschappelijke benadering hiervan ook in de praktijk te laten werken is het van belang om de samenhang tussen deze basiselementen te begrijpen. Bovendien is een belangrijk uitgangspunt van een goede handleiding dat het voorziet in zaken die de gebruiker ook echt nodig heeft. Veel boeken over pianotechniek benoemen weliswaar deze basiselementen, maar zijn over het algemeen niet nauwkeurig genoeg in het beschrijven van de definities. De wetenschappelijke aanpak in dit boek tracht juist dit gemis aan te vullen door zich vooral te richten op definities, verklaringen en toepassingen.

Boeken over pianospelen missen vaak nauwkeurigheid in de definities, en spreken in plaats daarvan in vakterminologie zonder dit te specificeren, waardoor het zonder voldoende voorkennis lastig is om de technieken op de juiste manier toe te passen. Daarnaast worden vaak de onderlinge verbanden vergeten en ontbreekt een stapsgewijze instructie over het realiseren van de gewenste resultaten. Het belangrijkste onderdeel van wetenschap is kennis, maar alleen kennis is onvoldoende. Deze kennis dient in de juiste structuur te worden gebracht zodat de onderlinge verbanden kunnen worden begrepen en in de praktijk in de juiste volgorde en op het juiste moment toegepast. Hieronder zullen belangrijke overige elementen van wetenschap nader worden toegelicht.

Onderzoek

Een handleiding voor pianospelen is in essentie een verzameling van bevindingen om technische problemen bij het spleen op te lossen. Het is een product uit onderzoek. In wetenschappelijk onderzoek voer je experimenten uit, verzamelt de data en beschrijf je de resultaten op een manier dat anderen begrijpen wat je hebt gedaan en deze kunnen reproduceren. Het doceren van pianospelen is niet veel anders. Eerst zullen de verschillende studiemethoden moeten worden onderzocht, de resultaten worden verzameld en worden opgeschreven op een manier dat anderen ervan kunnen profiteren. Dit klinkt eenvoudig, maar is helaas vaak niet de praktijk van het piano-onderwijs. Liszt heeft zijn studiemethoden bijvoorbeeld nooit opgeschreven. En intuïtieve studiemethoden, dat wil zeggen methoden die je van nature geneigd bent om toe te passen, hebben geen onderzoek nodig. Het moge duidelijk zijn dat er veel onderzoek verricht is door alle grote pianisten maar helaas is hiervan slechts weinig gedocumenteerd, waardoor een pianostudie op dit moment niet op een wetenschappelijke manier wordt kan worden uitgevoerd.

Registratie en communicatie

Het doel van registreren is het vastleggen van alle bekende informatie in het veld. Het is eeuwig zonde dat Bach, Chopin, Liszt etc. hun studiemethoden niet hebben opgeschreven. Een ander doel van registreren in de wetenschap is het vermijden van toekomstige fouten. Het mag duidelijk zijn dat zelfs een goed idee van een groot genie dat mondeling wordt doorgegeven van leraar naar leerling uiterst gevoelig is voor fouten en zeker niet wetenschappelijk. Als een idee echter opgeschreven is, kan het worden beoordeeld op zijn correctheid en kunnen eenvoudig nieuwe inzichten worden toegevoegd. Dus registratie creëert een situatie waarin een idee in de tijd alleen maar kan verbeteren en in nauwkeurigheid en bruikbaarheid kan toenemen.

Iets wat zelfs wetenschappers verbaast is dat de helft van nieuwe ontdekkingen niet tijdens de uitvoering van het onderzoek gebeurt, maar pas bij het opschrijven van de resultaten. Om deze reden is wetenschappelijk schrijven uitgegroeid tot een gebied met bijzondere eisen, niet alleen om fouten te voorkomen, maar met name om het ontdekkingsproces in dit stadium zoveel mogelijk tot zijn recht te laten komen. Het is daarnaast een bekend gegeven dat als de juiste vragen worden gesteld, de weg naar het gezochte antwoord al grotendeels afgelegd is.

Om gezamenlijk te komen tot de beste resultaten is het in de wetenschap van belang dat er onderling open gediscussieerd wordt over de onderzoeksresultaten. Wat dit betreft is de wereld van het pianospelen nog erg onwetenschappelijk. De meeste studieboeken over pianospelen bevatten bijvoorbeeld geen referenties en ze zijn zelden gebaseerd op eerder uitgebrachte boeken. Docenten aan conservatoria doen het wat dit betreft beter dan privédocenten, omdat ze meestal wel veel onderling communiceren. Gebrek aan onderlinge communicatie is ongetwijfeld een van de redenen waarom pianodocenten nog steeds intuïtieve methoden hanteren. Teveel pianodocenten stellen zich bovendien enigszins star op als het gaat om het accepteren of onderzoeken van nieuwe studiemethoden en staan vaak afwijzend tegenover methoden die afwijken van hun eigen methode. Ook dit draagt bij aan een zeer onwetenschappelijke wereld van pianostudie. Het internet is de ultieme vorm van open communicatie en levert veel kansen op voor de ontwikkeling van de pianopedagogie om op een meer wetenschappelijke manier te worden benaderd. Ook dit boek hoopt hier op deze manier een bijdrage aan te leveren.

Interne consistentie

Veel wetenschappelijke ontdekkingen zijn ontstaan als resultaat van het toetsen van de interne consistentie. Deze toetsen werken als volgt: Stel dat er reeds tien feiten over een experiment bekend zijn en er wordt een elfde gevonden. Dit elfde element zal dan getoetst moeten worden aan de reeds bekende elementen, wat vaak resulteert in weer een nieuwe bevinding. In de wetenschappelijk praktijk levert het toetsen van een nieuw aspect vaak tien nieuwe ontdekkingen op, zonder dat nieuwe experimenten hoeven worden uitgevoerd.

De voorgestelde methoden in dit boek laten bijvoorbeeld een steilere leercurve zien, wat suggereert dat de doorgaans gebruikte intuïtieve studiemethoden technieken bevatten die het leerproces stagneren. Dit heeft ertoe geleid dat er op zoek is gegaan naar de aspecten uit die intuïtieve methoden die dit proces vertragen. Deze exercitie was onmogelijk geweest als er alleen intuïtieve methoden in omloop zouden zijn geweest. Dit is een typisch voorbeeld van het toetsen van interne consistentie, want als beide methoden juist zouden zijn, zouden ze ook even effectief moeten zijn. Wetenschappers zijn gewend aan dit soort vergelijkingen en onderzoek, omdat het in de wetenschap een noodzakelijkheid is. Dit laat ook wederom zien waarom het documenteren van bevindingen zo belangrijk is. Elke keer als er nieuwe bevinding opduikt, kan deze eenvoudig worden getoetst aan alle voorgaande bevindingen en levert op deze manier vervolgens weer nieuwe inzichten op.

Basistheorie

Wetenschappelijke resultaten dienen altijd gebaseerd te zijn op een of andere theorie die gestaafd kan worden door anderen. Er zijn maar weinig concepten die op zichzelf staan. Met andere woorden, iemand die beweert dat iets werkt zal altijd een goede verklaring dienen te geven waarom het werkt, anders is het concept verdacht. Verklaringen in de trant van “het werkt voor mij” en “ik doe het al dertig jaar zo”, of zelfs “zo deed Liszt het”, zijn niet voldoende voor een wetenschappelijke benadering. Verklaringen zijn feitelijk veel belangrijker dan de werkwijze die ze verklaren.

Natuurlijk zijn er altijd nieuwe inzichten die lastig te verklaren zijn, maar deze worden dan ook als zodanig benoemd. In deze gevallen kunnen deze principes alleen valide worden beschouwd als ze dermate vaak voor komen, dat je er niet meer omheen kunt. Niettemin zie je bij dit soort inzichten wel dat ze in de tijd het meest evolueren, omdat er gaandeweg toch steeds meer een verklaring zal ontstaan. Het voordeel van verklarende inzichten is dat niet elke keer alle details over de uitvoering hoeven te worden vermeld, omdat deze vaak zelf kunnen worden ingevuld vanuit het begrip over het concept.

Helaas bestaat de historie van de pianopedagogie uit vele procedures voor het aanleren van technieken die geen fundamenteel theoretische basis hebben, maar tegelijkertijd wel algemeen geaccepteerd zijn. Het gebrek aan verklaring voor de werking van deze procedures maakt dat ze lastig aan te passen zijn aan de individuele behoeften van de gebruiker. Zo zullen enkele stokpaardjes uit de wereld van het piano studeren, zoals het eindeloos spelen van oefeningen (Hanon, Czerny) en het studeren in laag speeltempo in dit boek worden genuanceerd, waardoor ze veel gerichter kunnen worden ingezet.

Er zullen altijd regels zijn zonder verklaring, ook bij het piano studeren. In de wetenschap is dit zelfs een van de belangrijkste drijfveren voor nieuw onderzoek. Het belangrijkste is echter dat we ons bewust zijn van deze tijdelijke situatie, die door voortschrijdende inzichten zal veranderen.

Dogmatiek

Het is onmogelijk om alle regels te doorbreken die je mogelijk zou willen doorbreken en toch muzikaal te blijven spelen. Deze beperkende omgeving in het leren van pianospelen heeft ertoe geleid dat er een zeker dogmatiek is ontstaan. Het is tegelijkertijd vaak een te gemakkelijke benadering om niet verder te zoeken en vragen te blijven stellen. Lezingen van beroemde pianisten bevatten vaak geweldige wetenschappelijke verklaringen om wel op de ene en niet op een andere manier te spelen. Helaas zijn echter niet alle beroemde pianisten ook goede docenten of zijn ze in staat om uit te leggen wat ze precies doen. Het is zeer bevorderlijk voor het leerproces als een pianostudent in principe niets aanneemt dat hij niet begrijpt. Het is omgekeerd overigens niet zo dat dogmatische docenten per definitie slechte docenten zijn. Eerlijk gezegd is vaak juist het tegenovergestelde waar. Maar gelukkig verandert deze stijl van lesgeven bij de jongere generatie docenten langzaam in een stijl waarbij technieken ook worden onderbouwd. Dit verbetert en vereenvoudigt in aanzienlijke mate het leerproces voor de pianostudenten.

Omdat wetenschappers hun hele leven blijven leren en studeren, en daardoor vaak een veel breder gezichtsveld hebben dan niet-wetenschappers, zijn ze ook vaak goede docenten. Ook het vastleggen van wetenschappelijk onderzoek vereist een grote mate van expertise op het gebied van educatie en communicatie. Een wetenschappelijk publicatie is dan ook niet zozeer een registratie van het werk dat is gedaan, maar veeleer een handleiding om dit werk te reproduceren en de onderliggende verklaringen te begrijpen. Daarmee staat het haaks op een dogmatische aanpak.


CONCLUSIE

Het moge inmiddels duidelijk zijn dat wetenschap meer is dan slechts het nauwgezet beschrijven van een onderzoeksexperiment. Het is vooral een proces dat ontwikkeld is om fouten te elimineren en nieuwe dingen te ontdekken. En bovenal is wetenschap bedoeld om zaken te verwezenlijken.



 Laatste wijzigingen 29 december 2011

Chuang C. Chang
16212 Turnbury Oak Dr.
Odessa FL 33556
USA

cc88m@aol.com
www.pianopractice.org

Nederlandse bewerking
Hans van Breugel

piano@hansvanbreugel.nl